Hành trình khách hàng (customer journey) là gì? Cách nghiên cứu và vẽ bản đồ
Hành trình khách hàng (customer journey) là gì? Cách nghiên cứu và vẽ bản đồ
Minh họa hành trình khách hàng: con đường qua 5 giai đoạn nhận biết, cân nhắc, mua, sử dụng và gắn bó, có một điểm vướng ở bước mua

Góc nhìn nghiên cứu

Hành trình khách hàng (customer journey) là gì? Cách nghiên cứu và vẽ bản đồ

Minh họa hành trình khách hàng: con đường qua 5 giai đoạn nhận biết, cân nhắc, mua, sử dụng và gắn bó, có một điểm vướng ở bước mua
Mục lục
  1. Hành trình khách hàng gồm những giai đoạn nào?
  2. Điểm chạm (touchpoint) trong hành trình khách hàng là gì?
  3. Bản đồ hành trình khách hàng (customer journey map) gồm những gì?
  4. Vì sao nên vẽ bản đồ từ nghiên cứu?
  5. Cách nghiên cứu hành trình khách hàng
  6. Các bước vẽ bản đồ hành trình khách hàng từ nghiên cứu
  7. Sai lầm thường gặp
  8. INTAGE Việt Nam hỗ trợ nghiên cứu hành trình khách hàng thế nào?
  9. Câu hỏi thường gặp

Hành trình khách hàng (customer journey) là toàn bộ các bước một người đi qua, từ lúc nảy sinh nhu cầu, tìm hiểu, mua, sử dụng cho đến khi mua lại hoặc rời bỏ một thương hiệu. Ở mỗi bước, khách hàng tiếp xúc với thương hiệu qua nhiều điểm chạm như quảng cáo, người bán, cửa hàng, website hay dịch vụ sau bán.

Bản đồ hành trình khách hàng (customer journey map, viết tắt CJM) trình bày hành trình đó thành một sơ đồ: khách hàng làm gì, gặp điểm chạm nào, nghĩ và cảm thấy gì, vướng ở đâu. Bản đồ chỉ hữu ích khi dựa trên dữ liệu về khách hàng thật, không chỉ dựa trên phỏng đoán của đội ngũ nội bộ.

Hành trình khách hàng gồm những giai đoạn nào?

Không có một mô hình duy nhất. Nhiều doanh nghiệp dùng năm giai đoạn dưới đây rồi điều chỉnh theo ngành hàng:

Giai đoạn Khách hàng làm gì Câu hỏi cần trả lời
1. Nhận biết Nhận ra nhu cầu, lần đầu biết đến thương hiệu Khách biết đến thương hiệu qua kênh nào? Điều gì khiến họ chú ý?
2. Cân nhắc Tìm thông tin, so sánh lựa chọn, hỏi người quen Khách so sánh với thương hiệu nào, theo tiêu chí gì?
3. Mua Chọn nơi mua, chọn sản phẩm, thanh toán Khách mua ở kênh nào? Điều gì làm khách bỏ ngang?
4. Sử dụng Dùng sản phẩm, cần hỗ trợ hoặc bảo hành Trải nghiệm có đúng kỳ vọng không? Khó khăn nằm ở đâu?
5. Gắn bó và giới thiệu Mua lại, giới thiệu cho người khác, hoặc chuyển sang thương hiệu khác Vì sao khách quay lại hoặc rời đi? Họ có giới thiệu thương hiệu không?

Độ dài và thứ tự các giai đoạn khác nhau theo ngành. Với hàng tiêu dùng nhanh, nhiều quyết định diễn ra ngay tại kệ hàng trong vài giây. Với ô tô, bảo hiểm hay khách hàng doanh nghiệp, giai đoạn cân nhắc có thể kéo dài nhiều tuần và có nhiều người cùng quyết định.

Điểm chạm (touchpoint) trong hành trình khách hàng là gì?

Điểm chạm là bất kỳ lần tiếp xúc nào giữa khách hàng và thương hiệu, trực tiếp hay gián tiếp. Có thể chia thành ba nhóm:

  • Điểm chạm do thương hiệu kiểm soát: quảng cáo, bao bì, website, ứng dụng, nhân viên bán hàng, tổng đài.
  • Điểm chạm tại nơi mua: chợ, cửa hàng tạp hóa, siêu thị, cửa hàng tiện lợi, sàn thương mại điện tử, livestream bán hàng.
  • Điểm chạm từ người khác: người thân, bạn bè, bài đánh giá, cộng đồng trên mạng xã hội.

Không phải điểm chạm nào cũng quan trọng như nhau. Nghiên cứu giúp xác định điểm chạm nào thực sự ảnh hưởng đến quyết định của từng nhóm khách hàng, thay vì dàn trải ngân sách cho mọi kênh.

Bản đồ hành trình khách hàng (customer journey map) gồm những gì?

Một bản đồ hành trình khách hàng thường có:

  • Nhóm khách hàng: bản đồ vẽ cho ai. Các phân khúc khác nhau thường cần bản đồ riêng.
  • Các giai đoạn của hành trình.
  • Hành động của khách hàng ở mỗi giai đoạn.
  • Điểm chạm khách hàng gặp.
  • Suy nghĩ và cảm xúc, thường thể hiện bằng một đường cảm xúc lên xuống.
  • Điểm vướng (pain point) và cơ hội cải thiện.
  • Nguồn bằng chứng: mỗi ô trên bản đồ dựa trên dữ liệu nào, để biết điều gì đã được kiểm chứng và điều gì vẫn là giả thuyết.

Các mẫu (template) bản đồ hành trình khách hàng có sẵn trên mạng thường đã có đủ những hàng này. Phần khó là điền đúng nội dung vào từng ô, và đó là việc của nghiên cứu.

Có thể vẽ bản đồ hiện trạng (khách hàng đang đi như thế nào) và bản đồ mong muốn (hành trình nên như thế nào sau khi cải thiện). Nên làm bản đồ hiện trạng trước, vì nó cho biết cần sửa ở đâu.

Vì sao nên vẽ bản đồ từ nghiên cứu?

Nhiều bản đồ được vẽ trong một buổi workshop nội bộ. Cách này nhanh, nhưng thường phản ánh cách công ty nghĩ khách hàng hành động, không phải cách khách hàng thật sự hành động. Sai lệch hay gặp là bỏ sót kênh khách hàng thật sự dùng, đánh giá quá cao vai trò của quảng cáo, hoặc không thấy lý do khách bỏ ngang. Nghiên cứu với khách hàng thật giúp kiểm chứng từng giả thuyết trên bản đồ.

Dữ liệu nội bộ như CRM, số liệu website hay doanh số cũng chưa đủ, vì chúng chỉ thấy những người đã tương tác với kênh của chính thương hiệu. Bản đồ còn cần hiểu cả những người đã cân nhắc nhưng chọn đối thủ, những người bỏ ngang giữa chừng, và các kênh mà thương hiệu không sở hữu như chợ hay cửa hàng tạp hóa. Nghiên cứu với cả người chưa mua giúp lấp những khoảng trống này.

Cách nghiên cứu hành trình khách hàng

Thường cần kết hợp nghiên cứu định tính để hiểu lý do và nghiên cứu định lượng để đo mức độ phổ biến:

Phương pháp Cho biết điều gì Phù hợp khi
Phỏng vấn sâu Các bước khách đã đi, lý do và cảm xúc ở từng bước Khám phá hành trình, tìm giả thuyết
Ethnography, đi mua sắm cùng khách hàng Hành vi thật tại nhà hoặc nơi mua, kể cả điều khách không tự kể ra Cần thấy hành vi thực tế
Nhật ký số (digital diary) Hành trình diễn ra trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần Quyết định mua kéo dài, qua nhiều điểm chạm
Khảo sát định lượng Tỷ lệ khách hàng đi qua từng bước, điểm chạm quan trọng, chỗ rơi rụng theo phân khúc Đo lường và chọn ưu tiên
Dữ liệu mua thực tế (iPanel) Khách mua gì, ở kênh nào, bao lâu một lần, tại 5 thành phố lớn Kiểm chứng hành vi mua bằng dữ liệu thật
Quan sát tại điểm bán, Mystery Shopping Trải nghiệm thực tế tại cửa hàng, cách nhân viên tư vấn Cải thiện điểm chạm tại nơi bán
Đo trải nghiệm tại điểm chạm (NPS, CSAT) Mức hài lòng sau từng lần tương tác Theo dõi sau khi cải thiện

Dữ liệu mua cho biết khách hàng đã làm gì, nhưng không cho biết vì sao. Dữ liệu này phản ánh rõ nhất giai đoạn mua và việc mua lại. Với giai đoạn nhận biết, cân nhắc và lý do đằng sau mỗi lần mua, cần phỏng vấn hoặc khảo sát.

Các bước vẽ bản đồ hành trình khách hàng từ nghiên cứu

  1. Xác định mục tiêu và phạm vi: nghiên cứu hành trình của nhóm khách hàng nào, cho sản phẩm hay dịch vụ nào, để ra quyết định gì.
  2. Tập hợp dữ liệu sẵn có: dữ liệu bán hàng, phản hồi khách hàng, kết quả các nghiên cứu trước, rồi phác thảo bản đồ giả thuyết.
  3. Nghiên cứu định tính: phỏng vấn sâu, quan sát hoặc nhật ký để khám phá hành trình thật và các điểm vướng.
  4. Nghiên cứu định lượng: khảo sát để đo mức độ phổ biến của từng bước, từng điểm chạm và từng điểm vướng.
  5. Vẽ bản đồ và chọn ưu tiên: điểm vướng nào ảnh hưởng đến nhiều khách hàng nhất và nên sửa trước.
  6. Thử và theo dõi: thử thay đổi tại các điểm vướng, đo lại sau khi cải thiện, cập nhật bản đồ khi sản phẩm, kênh bán hoặc khách hàng thay đổi.

Sai lầm thường gặp

  • Vẽ một bản đồ chung cho mọi khách hàng, trong khi các phân khúc đi những con đường khác nhau.
  • Chỉ nhìn kênh online hoặc chỉ nhìn cửa hàng, bỏ sót việc khách hàng chuyển qua lại giữa hai kênh.
  • Dừng ở việc vẽ bản đồ mà không gắn mỗi điểm vướng với một hành động và người chịu trách nhiệm.
  • Không cập nhật bản đồ khi thị trường thay đổi.

INTAGE Việt Nam hỗ trợ nghiên cứu hành trình khách hàng thế nào?

INTAGE Việt Nam thực hiện nghiên cứu hành trình khách hàng trong nhóm giải pháp trải nghiệm khách hàng. Tùy câu hỏi kinh doanh, dự án có thể kết hợp phỏng vấn sâu, quan sát, khảo sát định lượng và dữ liệu mua thực tế từ iPanel. INTAGE Việt Nam áp dụng quy trình theo ISO 20252. Liên hệ INTAGE Việt Nam để trao đổi về dự án.

Câu hỏi thường gặp

Customer journey và customer journey map khác nhau thế nào?

Customer journey là hành trình thật của khách hàng. Customer journey map là sơ đồ mô tả hành trình đó để cả đội ngũ cùng nhìn và ra quyết định.

Hành trình khách hàng có bao nhiêu giai đoạn?

Phổ biến là năm giai đoạn: nhận biết, cân nhắc, mua, sử dụng, gắn bó và giới thiệu. Số giai đoạn có thể nhiều hoặc ít hơn tùy ngành hàng và cách doanh nghiệp bán hàng.

Hành trình khách hàng và hành trình mua sắm (shopper journey) có giống nhau không?

Hành trình mua sắm tập trung vào việc chọn nơi mua và quyết định tại điểm bán. Hành trình khách hàng rộng hơn, gồm cả trước và sau khi mua. Xem thêm hành vi mua sắm tại điểm bán.

Khi nào nên cập nhật bản đồ hành trình khách hàng?

Nên xem lại khi có thay đổi lớn như sản phẩm mới, kênh bán mới, đối thủ mới, hoặc khi chỉ số trải nghiệm giảm. Có thể gắn việc xem lại với các đợt theo dõi trải nghiệm định kỳ.

Bài mới nhất

Liên Hệ Với Chúng Tôi

Điện Thoại:
(+84) 28 3820 5558
Hộp Thư:
[email protected]
Địa chỉ:
Tầng 1, Tòa nhà Citilight Tower, 45 Võ Thị Sáu, Phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Contact